Na de openingswoorden van voorzitter Marlies van Wijhe en Albert Jan Thomassen startte Paolo Morosetti (Professor Strategic Management en Family Business aan SDA Bocconi School of Management in Milaan) het educatieve gedeelte van de jaarbijeenkomst in Explore-Muiden met het uiteenzetten van een aantal verschillende mogelijkheden om te diversificeren binnen het familiebedrijf. Horizontaal, verticaal, related en unrelated.
Afhankelijk van voorkeuren en talenten binnen ieder familiebedrijf moet volgens Paolo een keuze gemaakt worden voor de beste diversificatiestrategie. Er bestaat geen standaard recept dat voor elke onderneming werkt. Iedere strategie stelt eigen eisen aan de organisatie en aan het leiderschapssysteem.
Wel acht Paolo Morosetti het verstandig om te beginnen met related diversification (zoals bijvoorbeeld de Campari groep die ook wijnen en frisdranken ging verkopen) en zo de onderneming te laten groeien en een sterke concurrentiepositie te bereiken en pas daarna bezig te gaan met unrelated diversification (uitbreiden naar niet gerelateerde markten). Kies in ieder geval voor 1 strategie en niet voor 2 strategieën tegelijk, is zijn advies.
Michiel Muller vervolgde de bijeenkomst door de zaak eens flink op te schudden met zinnen als “Je moet meer ondernemen en geen 30 jaar hetzelfde doen”. Hij is dan ook specialist in innovatie en het openbreken van markten. Het bekendst is hij om zijn aandeel in de disruptieve businessmodellen Tango, Route Mobile en meer recent PicNic. Michiel adviseerde de leden nooit te zeggen “dit kan niet”. Om succesvol te ondernemen moet je volgens hem bereid zijn je veilige plek te verlaten en meer te proberen. Lukt het vervolgens niet, dan doe je het anders. Ondernemen is ook partnerships sluiten met anderen en veel samenwerken. Vervolgens moet je alleen de beste partnerships aanhouden en de rest afstoten.
De zaal reageerde enthousiast op de herkenbare ervaringen van Michiel. Op een vraag hoe zo’n proces van innovatie nou gaat, antwoordde Michiel dat innovatie in iedere ondernemer zit en dat je het gewoon niet kwijt moet raken. Je moet nieuwsgierig blijven. Wat ook goed helpt, is je te laten inspireren door anderen. Jonge mensen en stagiaires inzetten is heel waardevol.
Pauze en workshops
Na 2 compleet verschillende presentaties was er tijd voor een korte pauze met een hapje en een drankje. Op dat moment konden de leden ook een keuze maken uit de 3 workshops die geboden werden.
Na de pauze gingen de leden uiteen voor de workshop “Organisatie Ecologie” van Casper de Nooijer, “Impact Investeren” van Tera Terpstra en Carolien Wegener of “Diversificeren binnen uw familiebedrijf of familieholding” van Paolo Morosetti.
De workshop Organisatie en Ecologie van Casper de Nooijer
Iedereen is anders. Elke familie is anders. En elk bedrijf is ook anders. Er zijn echter ook veel overeenkomsten. Deze overeenkomsten zitten ten eerste in de bepaalde rollen die familieleden hebben en ten tweede in dat alles verandert door de tijd. In de workshop organisatie-ecologie – het familiebedrijf dat vergeleken wordt met een ecosysteem - oefenden en speelden de deelnemers met hun eigen rol in het ecosysteem van het familiebedrijf, de fase waar het bedrijf in zit, de passendheid van de familiegovernance en wat men kan verwachten in de toekomst.
Uitgebreid werd ingegaan op de rol die iemand te vervullen heeft. Vertrekpunt daarbij is iemands persoonlijke kracht en energie.
Stap voor stap werden de deelnemers handvatten aangereikt om een persoonlijke strategie te kunnen opstellen met als ultiem doel het beste uit jezelf, uit de familie en van buiten de familie in te zetten voor ontwikkeling en behoud van het familiebedrijf.
Workshop Impact Investeren van Tera Terpstra en Carolien Wegener
Ongeveer 18 leden sloten aan bij de workshop van Tera Terpstra en Carolien Wegener. Zij begonnen de workshop met een korte interactieve oefening om te zien hoe divers de deelnemende groep was qua samenstelling en hoe bekend ze al waren met het begrip impact investeren.
In de presentatie die daarna volgde werd duidelijk dat impact investeren nog een redelijk nieuw begrip was voor de meeste leden. Enkele misverstanden werden uit de weg geholpen. Impact investeren is het investeren in bedrijven en fondsen die sociale en/of ecologische impact nastreven op basis van een gezond financieel rendement. Of ook wel, geld verdienen én goed doen. Impact investeren gaat wat de sprekers betreft juist niet ten koste van de giften aan goede doelen. Het gaat hierbij daadwerkelijk om investeren. Dit kan op verschillende manieren en zowel risicovol als minder risicovol. Ook kan een portefeuille gedeeltelijk “verduurzaamd worden”.
Impact investeren kan een aantal doelen hebben, zoals bijvoorbeeld verbinding brengen in de familie, vermogenseducatie en bedrijfseducatie (voor de jongere generatie) en het nemen van een stuk maatschappelijke verantwoordelijkheid naast natuurlijk het realiseren van rendement. Als familie is het goed om gezamenlijk een thema te kiezen waar de familie gevoel bij heeft. Gedacht kan worden aan water, voedsel of bijvoorbeeld analfabetisme.
Een aantal impact-ondernemingen en –projecten werden besproken. Tot slot maakten we kennis met Granny’s Finest, een “social enterprise”. Het is een modemerk waarbij ambacht en design samenkomen door generaties met elkaar te laten samenwerken. De onderneming biedt jong design talent de kans om relevante werkervaring op te doen en bevordert het welzijn van ouderen (door eenzaamheid tegen te gaan met de handwerkclubs en gezamenlijke uitjes). Gezamenlijk worden duurzame prodcuten gecreëerd die langer dan één seizoen mee gaan.
Tera en Terpstra en Carolien Wegener zijn de oprichters van Wire Impact Investeren, onder welke naam zij families en vermogensstichtingen helpen hun vermogen structureel impactvol te investeren, in lijn met hun waarden en visie.
Workshop Diversificeren binnen uw familiebedrijf of familieholding” van Paolo Morosetti
Zo’n 25 leden waren aanwezig bij de workshop van Paolo Morosetti. Zij gingen aan de slag met de business case van de Italiaanse familie De Agostini.
De Agostini
Het bedrijf is opgericht in 1901 en een wereldwijde speler op het gebied van print-, drukwerk en media. De voorzitter van de groep is Marco Drago, derde generatie. In de 4e generatie zijn meer dan 50 NxG. Er zijn mogelijkheden voor de NxG om tot het bedrijf toe te treden onder de volgende voorwaarden: ‘Je moet een goede opleiding hebben afgerond, meer dan drie talen spreken en tenminste vijf jaar in een management positie buiten het bedrijf ervaring hebben opgedaan.’
De Board van de holding bestaat uit 12 leden, waarvan 11 familie met één niet-familie CEO. In 2006 is het bedrijf onder Marco Drago door acquisities (bedrijfsgerelateerde en niet-bedrijfsgerelateerde) en vergroting van de winst gegroeid. In 2006 wordt het verzekeringsbedrijf Toro verkocht aan Generali. Toro was in 2003 aangekocht. Door de verkoop heeft het bedrijf een ‘return on investment’ van € 2.850 miljard in cash.
De vraag waarmee de deelnemers in groepjes aan de slag gingen was ‘Stel je voor dat de familie het bovenstaande bedrag vrij beschikbaar heeft, welke keuze maken zij?
- Investeren in de business portfolio: welk onderdeel kies je?
- Investeren in een aan de business gerelateerd bedrijf
- Investeren in een niet aan de business gerelateerd bedrijf
- Een dividenduitkering aan de familieleden
Bedenk bij elk antwoord 1) de redenen waarom, 2) de condities/criteria en 3) of deze strategisch overeenkomen met het familie eigendom.
Het was een hele klus om met de groep de bovenstaande antwoorden te formuleren en nog lastiger was het om tot een gezamenlijke keuze te komen.
Ter afronding van de workshop lichtte Paolo de keuze van de familie toe op basis van de informatie die hij in de eerste presentatie had gegeven. Dat waren sommige deelnemers helaas voor een deel alweer vergeten in de verhitte discussie.
Diner
Na de workshops kwam de groep weer bij elkaar voor een “walking dinner”. Diverse kleine gerechten werden geserveerd terwijl de leden elkaar opzochten voor individuele gesprekken en ervaringen uitwisselden. Ook met een aantal sprekers kon nog nagepraat worden.
Alles bij elkaar genomen vonden wij het een leerzame bijeenkomst. Een groot aantal deelnemers hebben wij al gesproken, maar als u nog feedback voor ons heeft over de dag, horen wij deze graag.
De foto's die op deze dag gemaakt zijn kunt u vinden op: Mijn FBNed / Fotoalbum / Jaarbijeenkomst 2015
Monique Blanken
Albert Jan Thomassen
Maike van der Donk
Mark Streuer
Manon Schonewille
Stefan Tax